عبد الحسين نوايى
253
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
كابينه دوم صمصام السلطنه پس از رفع بحران محمد على ميرزا ، دولت اول صمصام السلطنه از ميان رفت و دولت دوم وى در 7 ذى الحجه 1329 ه ق روى كار آمد . در اين كابينه صمصام السلطنه وزارت جنگ را به سردار محتشم واگذار كرد و وزارت ماليه را كه در كابينهء قبل حكيم الملك به عهده داشت به محمد على خان ذكاء الملك واگذاشت و بهجاى ميرزا حسن خان مشير الدوله ، ميرزا حسن خان محتشم السلطنه وزير عدليه شد و بهجاى علاء السلطنه ، مشير الدوله وزير علوم و اوقاف . در اين كابينه دو نفر بودند كه تازه وزير شده بودند يعنى سردار محتشم و ذكاء الملك . غلامحسين خان سردار محتشم پسر حاجى امامقلى خان ايلخانى بختيارى بود و ذكاء الملك محمد على خان پسر ميرزا محمد حسين ملقب به فروغى . ذكاء الملك پيش ازينكه وزير شود مهمترين مشاغلش رياست مجلس بود . قوام السلطنه كه در كابينهء قبل سمت وزارت داخله داشت از كابينه بيرون رفت و صمصام السلطنه خود وزارت داخله را به عهده گرفت . اين كابينه مصادف شد با مقدماتى كه منجر به اولتيماتوم اول و دوم روسيه گرديد و علت آن فقط و فقط تجاوزطلبى روسيهء تزارى بود . اين مقدمات يكى بر اثر اقدامات اصلاحطلبانه شوستر بود و ديگر رفتار غيرتمندانه مردم تبريز و چون